Çağımızın çocuklar için en hızlı ilerleyen riski OTİZM. Yapılan son araştırmalar her 31 doğumdan birinde otizm riski olan bir çocuğun dünyaya geldiğini gösteriyor. Nedenleri henüz tam olarak ortaya konulmamış olsa da kalıtsal kökenlerinin olduğu ve çevresel faktörler ile de şiddetini artabileceği kabul edilmektedir.
Alanya Özgün Kardelen Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi Kurucusu Psikolog Feridun ÖZDEŞ yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:
“Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında bulguları ortaya çıkan, sosyal ve iletişimsel alanlarında belirgin yetersizlikler, sınırlı, tekrarlayıcı hareketler ve dış dünyaya dair ilgi alanlarının yetersiz olduğu, nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu riskle dünyaya gelen çocukların aileleri bazen sorunu hemen çözmek adına daha kolay olarak gösterilen ve bilimsel hiçbir dayanağı olmayan alternatif yollara başvurabiliyor. Oysa ki günümüzde elimizdeki verilerle bilim şunu söylüyor:
Otizmin çekirdek belirtilerini (sosyal iletişim güçlüğü, kısıtlı/tekrarlayıcı davranışlar ve ilgi alanları) kökten ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi, gen tedavisi veya mucizevi bir yöntem henüz yoktur ve yakın gelecekte de beklenmemektedir.
Peki o zaman otizmde ne işe yarıyor? Cevap oldukça nettir:
En etkili, en çok kanıtlanmış ve bilimsel otoriteler tarafından birinci sırada önerilen yöntem: Yoğun ve erken başlayan nitelikli özel eğitimdir.
NEDEN "TEK TEDAVİ EĞİTİM" DENİLİYOR?
Çünkü bilimsel çalışmaların büyük çoğunluğu şu sonuçları tekrar tekrar göstermiştir:
Erken yoğun müdahale programları, Özellikle ilk 2-5 yaş arasında haftada en az 20 saat düzeyinde uygulandığında, birçok çocukta şu alanlarda anlamlı-önemli gelişim sağlar:
- Zihinsel yetenek (IQ) artışı
- Alıcı ve ifade edici dil gelişimi
- Günlük yaşam ve öz bakım becerileri
- Sosyal iletişim ve etkileşim becerileri
- Problem davranışların azalması
"Otizmin ana tedavisi özel eğitim ve rehabilitasyondur." "En iyi tedavi eğitim temelli uygulamalardır."
Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta eğitimin kimin tarafından verildiği, uygulanan müdahale programı, ailenin eğitimin içerisinde olup olmadığı ve yapılan çalışmaların içeriği.
İLAÇ TEDAVİSİ UYGULANMASIN MI?
Otizm tanısı mutlaka bir çocuk psikiyatrisi tarafından konulmalıdır. İlaçlar otizmi tedavi etmez, sadece eşlik eden bazı zorlayıcı durumları hafifletmeye yardımcı olabilir. İlaç asla eğitimin yerini tutmaz ama gerekli olan durumlarda ve doktorun önereceği ilaçlar da mutlaka kullanılmalıdır. Henüz konuşturan ya da semptomları ortadan kaldıran mucizevi bir ilaç bulunamadı.
DİYETLER VE ALTERNATİF YÖNTEMLER KULLANILMALI MI?
Diyetler her birey için aynı ölçüde faydalı değildir. Diyet uygulamak için mutlaka bir uzmanın görüşü alınmalıdır. Ancak paketli gıdalar, şeker türevleri gibi besinlerden uzak durulmalıdır. Özel eğitimin yanında ana unsur olmamak kaydıyla hareket eğitimi, havuz programları, ata binme gibi destekleyici unsurlardan faydalanılabilir ama bunlar asıl eğitimin yanında anlamlı olmaktadır.
YAPILAN ARAŞTIRMALAR ERKEN TANI + YOĞUN KALİTELİ EĞİTİM ALIRSA;
- %20-30 → Çok iyi gelişim (birçok alanda yaşıtlarına yaklaşma, hatta bazıları klasik otizm tanısından çıkar)
- %40-50 → Orta-iyi düzeyde ilerleme (konuşma, kısmi bağımsızlık, anlamlı iletişim)
- %20-30 → Daha sınırlı ilerleme (destek ihtiyacı devam eder)
Bu oranlar çocuğun başlangıç seviyesine, eğitim kalitesine, yoğunluğuna ve aile tutarlılığına göre büyük farklılık gösterir.
SON SÖZ
Otizmde "tedavi bulundu" ya da "ilaçla düzeliyor" gibi iddialara karşı en güçlü cevap şudur:
Zaman çok değerli. Her geçen ay, beyindeki plastisite avantajını biraz daha kaybediyoruz.
Eğer çocuğunuzun otizm tanısı varsa veya şüpheniz varsa en doğru adım:
- Mümkün olan en erken dönemde
- Bilimsel kanıtı en güçlü olan yöntemlerle
- Yeterli yoğunluk ve süreyle (ideal olarak haftada 20+ saat) nitelikli eğitime başlamaktır.
Diğer her şey (destekleyici terapiler, diyetler, alternatif yöntemler) ancak ve ancak bu temel eğitimin yanında ve uzman kontrolünde düşünülebilir.
Unutmayın: Otizm bir eksiklik değil, farklı bir gelişim yoludur. Ama bu yolda en güçlü rehber ve en etkili araç nitelikli, yoğun ve erken eğitimdir.