Alanya Lotus Disleksi ve Konuşma Terapi ve Özgün Kardelen Özel Eğitim Merkezi kurucusu Psikolog Feridun Özdeş, yaptığı açıklamada, "Konuşmamak sadece bir dil sorunu değil, dış dünyaya açılan kapının kilitlidir!" Sorunu yok saymak yerine erken müdahale ile sorunun çözümüne odaklanmak gerekir.
"BABASI DA GEÇ AÇILMIŞTI" TUZAĞINA DÜŞMEYİN!
Birçok ailenin en büyük hatasının "beklemek" olduğunu vurgulayan Feridun Özdeş, "Toplumumuzda 'erkek çocuğu geç konuşur' ya da 'genetik' gibi uzman olmayan, çevremizdeki konu komşu- akraba, müdahale edilmesi gereken en kıymetli 'altın saatleri' yok ediyor. Çocuğunuz 2 yaşına geldiği halde anlamlı kelimeler kurmuyor, basit komutları anlamıyor ve sizinle göz teması kurmuyorsa; bu bir 'bekleme' süreci değil, bir 'eylem' vaktidir."
EBEVEYNLER İÇİN KIRMIZI ALARM LİSTESİ:
Eğer çocuğunuzda şu belirtiler varsa, "sabır" değil "uzman" zamanıdır:
- 18. Ay: Basit kelimeler (Anne, Baba, Ver) yoksa ve komut almıyorsa.
- 24. Ay: İki kelimelik (Su ver, Baba gel) kombinasyonlar kuramıyorsa.
- Göz Teması: Sizinle konuşmaya çalışırken ya da bir şey isterken gözlerinize bakmıyorsa.
- Sosyal İlgi: Akranlarının oyununa dahil olmak yerine köşede tek başına kalmayı seçiyorsa.
ÇOCUĞUMUN KONUŞMAMASI NORMAL Mİ? YOKSA BİR SORUN MU VAR?
Ebeveynler için çocuklarının dil gelişiminin normal seyirde olup olmadığını anlamak bazen zor olabilir. Bazı çocuklar yaşıtlarına göre daha geç konuşmaya başlayabilir, ancak bu her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Öte yandan, bazı gecikmelerin erken fark edilmesi ve müdahale edilmesi gelecekteki dil ve iletişim becerilerinin gelişimi açısından kritik öneme sahiptir.
İki yaşındaki bir çocuğun konuşmamasının normal olup olmadığını değerlendirirken şu noktalara dikkat etmek gerekir:
- Sözcük Sayısı: İki yaşında bir çocuğun aktif olarak en az 50 kelime kullanıyor olması beklenir. Eğer çocuğunuzun kelime dağarcığı bundan daha azsa, bu bir uyarı işareti olabilir.
- İki Kelimeli Cümleler: İki yaş civarında çocuklar “anne gel”, “baba gitti” gibi iki kelimeyi birleştirerek basit cümleler kurmaya başlarlar. İki yaşın sonuna yaklaştığı halde çocuğunuz henüz iki sözcüklü cümleler kuramıyorsa, bu dikkat edilmesi gereken bir durumdur.
- İletişim Çabaları: Çocuğunuz çok az konuşsa bile, jest, mimik, işaret etme gibi sözel olmayan yollarla iletişim kurmaya çalışıyor mu? İletişim kurmak için hiçbir çaba göstermiyor olması daha ciddi bir endişe kaynağı olabilir.
- Alıcı Dil Becerileri: Çocuğunuz konuşmasa bile, söylenenleri anlıyor mu? İsmi söylendiğinde bakıyor mu? Basit yönergeleri yerine getirebiliyor mu? Alıcı dil becerilerinin iyi olması, konuşma gecikmesinin daha hafif olabileceğine işaret eder.
- Sosyal Etkileşim: Göz teması kuruyor mu? Sosyal gülümsemesi var mı? Başkalarıyla etkileşime girmeye çalışıyor mu? Sosyal etkileşim becerilerinde de gecikme varsa, bu daha kapsamlı bir değerlendirme gerektiren bir durum olabilir.
- Gelişimin Diğer Alanları: Çocuğunuzun motor, bilişsel ve sosyal-duygusal gelişimi yaşına uygun ilerliyor mu? Sadece dilde değil, diğer gelişim alanlarında da gecikme varsa, bu daha geniş kapsamlı bir gelişimsel sorunun işareti olabilir.
Endişe edilmesi gereken durumlar şunlardır:
- İki yaşında olmasına rağmen hiç kelime kullanmaması veya 50’den az kelime kullanması.
- İki sözcüklü cümleler kuramaması.
- İsmine tepki vermemesi veya söylenenleri anlamaması.
- Göz temasından kaçınması.
- Konuşmasının hiç anlaşılır olmaması.
- Daha önce kullandığı kelimeleri unutması veya kullanmayı bırakması.
- Çevreye ilgisiz kalması, işaret etme veya gösterme davranışlarının olmaması.
- İletişim kurmak için hiçbir çaba göstermemesi.
EVDE ÇOCUĞUMUN KONUŞMASINI DESTEKLEMEK İÇİN NELER YAPABİLİRİM?
Çocuğunuzun dil ve konuşma gelişimini evde desteklemek, profesyonel yardımdan bağımsız olarak her ebeveynin uygulayabileceği etkili bir yaklaşımdır. Günlük rutinlerinize entegre edebileceğiniz basit ama etkili stratejilerle çocuğunuzun konuşma becerilerinin gelişimine önemli katkılar sağlayabilirsiniz.
1- Bol Bol Konuşun: Günlük aktiviteler sırasında yaptığınız her şeyi çocuğunuza sesli olarak anlatın. Yemek yerken, giyinirken, banyo yaparken, oyun oynarken basit ve net cümlelerle ne yaptığınızı ifade edin.
2- Doğru Dil Modellemesi Yapın: Çocuğunuzla konuşurken bebeksi konuşma dilinden kaçının. Kelimeleri doğru telaffuz edin ve yaşına uygun, ancak basit ve anlaşılır cümleler kullanın.
3- Kitap Okuyun: Her gün düzenli olarak resimli kitaplar okuyun. Kitaptaki resimler hakkında konuşun, sorular sorun, karakterlerin neler yaptığını anlatın. Bu aktivite, çocuğunuzun hem alıcı hem de ifade edici dil becerilerini geliştirir.
4- İsteklerini İfade Etmesini Bekleyin: Çocuğunuzun ne istediğini anladığınız durumlarda bile, bazen onun bunu ifade etmesini bekleyin. Örneğin, sevdiği bir oyuncağı ulaşamayacağı bir yere koyup, istemesi için fırsat yaratın.
5- Seçenekler Sunun: “Meyve suyu mu su mu istiyorsun?” gibi sorular sorarak çocuğunuzu cevap vermeye teşvik edin. Tek kelimeyle bile olsa bir yanıt vermesini sağlayın.
6- Genişletme Yapın: Çocuğunuz tek kelime kullandığında, bunu genişleterek tekrar edin. Örneğin, çocuğunuz “top” dediğinde siz “Evet, büyük kırmızı top” şeklinde yanıt vererek kelime dağarcığını genişletmesine yardımcı olun.
7- Yüz Yüze Etkileşim Kurun: Çocuğunuzla konuşurken göz teması kurun ve yüz hizasında olun. Bu, dudak hareketlerinizi görmesini ve sesleri doğru şekilde algılamasını sağlar.
8- Şarkılar ve Tekerleme Söyleyin: Müzik ve ritim, dil öğrenimini kolaylaştırır. Çocuğunuzla birlikte basit şarkılar söyleyin, tekerleme öğretin.
9- Jest ve Mimiklerinizi Abartın: Konuşurken ifadelerinizi daha anlaşılır hale getirmek için jest ve mimiklerinizi abartın. Bu, çocuğunuzun hem dilsel hem de duygusal ifadeleri anlamasına yardımcı olur.
10- Taklit Oyunları Oynayın: Günlük yaşam aktivitelerini taklit eden oyunlar (bebek besleme, yemek yapma vb.) oynayın. Bu tür sembolik oyunlar, dil gelişimini destekler.
11- Televizyon ve Tablet Kullanımını Azaltın: Uzun süre ekran karşısında vakit geçirmek, çocuğun pasif bir alıcı konumunda kalmasına ve iletişim kurma ihtiyacını azaltmasına neden olur. Özellikle 2 yaş altındaki çocuklar için ekran süresi mümkün olduğunca kısıtlanmalıdır.
12- İnteraktif Aktivitelere Zaman Ayırın: Ekran karşısında geçirilen zamanı, etkileşimli oyunlar, kitap okuma, resim yapma gibi aktivitelerle değiştirin.
13- Sabırlı Olun: Çocuğunuzu konuşmaya zorlamayın. Sabırla dinleyin ve konuşmak için kendini rahat hissedeceği, güvenli bir ortam sağlayın.
14- Olumlu Pekiştirme Yapın: Çocuğunuzun her konuşma girişimini olumlu karşılayın ve onu cesaretlendirin. “Evet, çok güzel söyledin” gibi olumlu geri bildirimler vermek çocuğunuzun motivasyonunu artırır.
15- Yaşıtlarıyla Vakit Geçirmesini Sağlayın: Akranlarıyla bir arada olmak, çocuğunuzun sosyal iletişim becerilerini geliştirir ve konuşmaya olan motivasyonunu artırır.
Bu stratejileri düzenli olarak uygulamak, çocuğunuzun dil ve konuşma becerilerinin gelişimini destekleyecektir. Ancak belirgin bir gecikme durumunda profesyonel değerlendirme ve terapi almak önemlidir. Evdeki destekleyici aktiviteler, profesyonel terapinin tamamlayıcısı olarak görülmeli ve uzman önerileriyle birlikte uygulanmalıdır